Almodóvar Α’: Ο άνθρωπος & Τα πρώτα του βήματα

Σκηνή από τη νέα ταινία "Το Δέρμα που Κατοικώ", με πρωταγωνιστές τους Antonio Banderas και Elena Anaya

Σε μια γωνιά της Μάντσα, της οποίας το όνομα να θυμηθώ δεν θέλω, γεννήθηκε κάπου στα μέσα του αιώνα ένα ακόμη μεγάλο αστέρι του Ισπανικού πολιτισμού που έμελλε να σημαδέψει, όχι μόνο τον κινηματογράφο, αλλά και όλες τις άλλες τέχνες της Ισπανίας των τελευταίων δεκαετιών του 20 αιώνα. Σκηνοθέτης, σεναριογράφος, ηθοποιός και πάνω από όλα «τέρας» μορφώσεως και ήθους. Τιμήθηκε με τις μεγαλύτερες διακρίσεις όπως Όσκαρ, Γκόγια, Φοίνικες κτλπ όπως επίσης κατέχει τίτλους Επίτιμου Διδάκτορος του Πανεπιστημίου του Χάρβαντ και είναι μέλος της Γαλλικής Ακαδημίας τεχνών και γραμμάτων.

Γεννημένος σε μια εποχή δύσκολη για τα ελεύθερα πνεύματα, και σε μια περιοχή της Ισπανίας όπου ο φρανκισμός επισκίαζε κάθε τι το οποίο δεν ακολουθούσε το τρίπτυχο «Οικογένεια, Καθολικισμός, και Φολκλόρ», o μικρός  Pedro Almodóvar Caballero φοίτησε σε ένα καθολικό σχολείο της γενέτειρας του το οποίο επρόκειτο να τον σημαδέψει περισσότερο απ’ ότι και ο ίδιος θα περίμενε. Σε ένα παραδοσιακό περίγυρο που αποτελείτο κυρίως από γυναίκες, μαζί με τις δυσκολίες που πέρασε αποτέλεσαν και έμπνευση για την αυτοβιογραφική του ταινία «Κακή εκπαίδευση» ή το αριστούργημα του «Γύρνα Πίσω». Στα δεκαέξι του χρόνια μεταφέρθηκε με τη μητέρα του, άνθρωπο που αποτέλεσε μεγάλη έμπνευση για το μετέπειτα έργο του, στην ισπανική πρωτεύουσα όπου ασχολήθηκε με δουλειές του ποδαριού, καθώς το καθεστώς του Φράνκο δεν επέτρεπε την άνθηση του κινηματογράφου. Εκεί, γνώρισε ανθρώπους της δικιάς του ιδιοσυγκρασίας, ανθρώπους που ήξεραν ότι η κατάσταση αυτή δεν θα κρατούσε για πολύ ακόμη. Αυτοί αποτέλεσαν και τους πρωτεργάτες της λεγόμενης «Movida Madrileña».

Το κίνημα αυτό, από το οποίο ο ίδιος επηρεάστηκε αλλά και επηρέασε, ξέσπασε στα τέλη της δεκαετίας του 70, μετά το θάνατο του δικτάτορα και την μεταβατική περίοδο της Ισπανικής μεταπολίτευσης. Η καταπίεση που είχε προκαλέσει ο ισπανικός εμφύλιος (1936-39) κατασπαράζοντας τη χώρα και πνίγοντας το αίσθημα των Ισπανών στον φόβο και την καχυποψία, είχε ως αποτέλεσμα, μετά το πέρας του καθεστώτος, το ξέσπασμα των ανήσυχων πνευμάτων, το άνοιγμα της χώρας και της κοινωνίας σε νέες ιδέες και αισθητική, καθώς και τη δημιουργία νέων τρόπων έκφρασης. Αναδύθηκαν, λοιπόν, τότε τα «κωλόπαιδα» της εποχής όπου σήμερα αποτελούν τα μεγαλύτερα ονόματα της ισπανικής τέχνης: Luz Casal, Joaquín Sabina, Los Secretos, Ana Belén κτλ.

Καρποί και γόνοι της εποχής εκείνης αποτέλεσαν και η πρώτες ταινίες του μεγάλου σκηνοθέτη, όπως «Η Πέπη, η Λούση, η Μπομ και τ’ άλλα Κορίτσια», «Αμαρτωλές Καλόγριες», «Λαβύρινθος του Πάθους», «Μια Ζωή Ταλαιπωρία». Αυτές αποτελούν την πρώτη περίοδο της καλλιτεχνική του δραστηριότητας η οποία χαρακτηρίζεται, εκατό τοις εκατό, από τα ιδιαίτερα στοιχεία του Κινήματος της Μαδρίτης. Ιδεολογικά, βλέπουμε τους πρωταγωνιστές να επιδίδονται στις πιο ακραίες ελευθεριακές πράξεις και συμπεριφορές, τα πιο ακραία και ριζοσπαστικά στοιχεία μιας κοινωνίας, που αρχικά κρυβόταν από τον εαυτό της, να βγάζουν προς τα έξω τις πιο «αμαρτωλές», πιο  βαθιές και πιο ανισόρροπες σκέψεις και αντιδράσεις. Βλέπουμε ανθρώπους να αυνανίζονται απροκάλυπτα και δημοσίως, γυναίκες που πάνω στην έξαρση των ναρκωτικών και του αλκοόλ να κάνουν έρωτα με τους πιο περίεργους και ανορθόδοξους τρόπους, σε τέτοιο σημείο όπου ακόμη και τα πιο φιλελεύθερα μυαλά της εποχής μας να σοκάρονται η να τους προκαλούν απέχθεια πολλές από τις σκηνές αυτές. Επίσης παρατηρούμε τις κοινωνικές συμπεριφορές των ανθρώπων, οδηγημένους στα άκρα, να εκφράζονται με τον πιο παράδοξο τρόπο, όπως βιασμοί κατά τους οποίους το θύμα να το παίρνει ο ύπνος κτλ (αυτό το στοιχείο το συναντούμε και σε μεταγενέστερα έργα.) Ακόμη και η αισθητική των έργων αυτών, αν και σκιαγραφώντας τα βασικά στοιχεία του Αλμοδοβαρικού γούστου, κάποιες φορές καταλήγει να είναι «αντιαισθητική» στα μάτια του θεατή. Επιπλέον, βλέπουμε για πρώτη φορά στην ιστορία της ισπανικής τέχνης να εισβάλλουν ξενόφερτα στοιχεία όπως το Punk, Artistic Kitsch, οι Trans και οι Drag Queen, και φυσικά όλα αυτές οι θεματικές να συνδυάζονται άλλοτε αρμονικά με την παραδοσιακή ισπανική αισθητική, και άλλοτε λιγότερο (και κάποιες φορές βέβαια να έρχονται σε απόλυτη σύγκρουση).

Δεν είναι όμως να απορεί κανείς, και πολύ λιγότερο να κατηγορεί τα έργα αυτά για την υπερβολική τους επιδειξιμανία . Είναι, θα τολμούσε κανείς να πει, μια φυσιολογική αντίδραση μιας κοινωνίας που προσπαθεί να πετάξει από επάνω της την καταπίεση και τις προκαταλήψεις οκτώ αιώνων Ιεράς εξέτασης, τριών χρόνων φρικτού εμφυλίου (που σκότωσε το Λόρκα και εξόρισε τον Αλμπέρτι), και τέλος τεσσάρων δεκαετιών φόβου και καχυποψίας προς κάθε τι το καινοτόμο ή και απλώς διαφορετικό. Για τον ίδιο λόγο και ο σεναριογράφος-σκηνοθέτης έχει την πρόθεση περισσότερο να «σοκάρει», να σείσει και τέλος να γκρεμίσει τα κοινωνικά θεμέλια ενός λαού, τόσο παραδοσιακού όσο είναι οι Ισπανοί, παρά να διδάξει ή να ψυχαγωγήσει. Στα έργα του αυτά βλέπουμε την ανθρώπινη ανάγκη για επικοινωνία, την εξωτερίκευση του συναισθήματος και του πόθου δίχως ταμπού και εγκράτεια. Προσωπικά, πιστεύω ότι το βασικό χαρακτηριστικό του μεγάλου καλλιτέχνη είναι αυτή του η τάση να σκιαγραφεί μέσα από τα έργα του και να μελετά την ανθρώπινη φύση σε όλες της τις εκφάνσεις με βασικό άξονα τους πιο βαθείς πόθους και τα πιο καταχωνιασμένα πάθη της. Στα έργα του αυτά, όπως και στα επόμενα, δεν προσπαθεί να δικαιολογήσει τις ακραίες αυτές συμπεριφορές ή αντιδράσεις, αλλά, σαν απλώς παρατηρητής μας τα περνάει ως μια κρυμμένη πτυχή της ισπανικής πραγματικότητας. Όπως θα δούμε σε επόμενο άρθρο, σε ένα μεταγενέστερο επίπεδο μπαίνει στην ψυχολογία των χαρακτήρων του, τους ζει, και τους κατανοεί.

Για πρώτη φορά, λοιπόν, η Ισπανία κάθεται στο ντιβάνι του ψυχολόγου και βγάζει ό,τι πιο σκοτεινό και απεχθές κρύβει μέσα της, για να βρει τον εαυτό της και να ισορροπήσει μέσα από αυτήν την διαδικασία και να βρει τον πραγματικό της εαυτό. Αυτή, λοιπόν η πρώτη περίοδος είναι που σφυρηλάτησε την μετέπειτα πορεία του Αλμοδόβαρ.

 Χ.Κ.

Άδεια Creative Commons
Αυτό το έργο χορηγείται με άδεια Creative Commons Αναφορά Δημιουργού – Μη Εμπορική Χρήση – Παρόμοια Διανομή 3.0 Μη εισαγόμενο .

Advertisements

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s