Pablo Neruda: Ο Μέγας Ερωτικός και Πολιτικός

Pablo Neruda

Ο Πάβλο Νερούδα, ψευδώνυμο του Νεφταλί Ρικάρντο Ρέγιες Μπασοάλτο, γεννήθηκε στις 12 Ιουλίου του 1904, στην πόλη Παράλ της Χιλής. ήταν γιος ενός σιδηροδρομικού υπαλλήλου και μιας δασκάλας. Η μητέρα του Ρόσα πέθανε από φυματίωση έναν περίπου μήνα μετά την πρόωρη γέννηση του μικρού Νεφταλί και έτσι, δύο χρόνια μετά, ο πατέρας του Χοσέ αποφάσισε να μετακομίσουν στο Τεμούκο, μια μικρή πόλη στον Νότο της Χιλής, όπου ξαναπαντρεύτηκε την Τρινιδάδ, τον «φύλακα άγγελο της παιδικής μου ηλικίας», σύμφωνα με τον ίδιο τον Νερούδα.

Ο κατά γενική ομολογία σημαντικότερος ποιητής του 20ού στη Λατινική Αμερική αιώνα, ξεκίνησε να γράφει ποίηση σε ηλικία 10 ετών. Ο πατέρας του αδιαφορούσε πλήρως για τις λογοτεχνικές ανησυχίες του και προσπάθησε μάλιστα επανειλημμένα, και με διάφορους τρόπους, να τον αποθαρρύνει. Ισως αυτός ήταν και ο λόγος που ο νεαρός ποιητής άρχισε να υπογράφει, και αργότερα να εκδίδει, τα πονήματά του με το ψευδώνυμο Πάβλο Νερούδα, το οποίο υιοθέτησε και ως πραγματικό του όνομα το 1946. Ο ψηλός, ντροπαλός στις συναναστροφές του και εσωστρεφής Πάμπλο πέρασε τα μαθητικά του χρόνια στο Τεμούκο καταβροχθίζοντας αναρίθμητα βιβλία και γράφοντας ποιήματα, τα οποία δημοσίευε σε τοπικές εφημερίδες και περιοδικά, με την έντονη ενθάρρυνση της διευθύντριας του σχολείου θηλέων και μετέπειτα κάτοχο του Νομπέλ Λογοτεχνίας Γκαμπριέλα Μιστράλ.

Το 1921 μετακομίζει στην πρωτεύουσα Σαντιάγο για να σπουδάσει Γαλλική Φιλολογία. Κατά τη διάρκεια των σπουδών του, παρ’ όλα τα προβλήματα που του δημιουργεί η οικονομική ανέχεια και η μοναξιά του επαρχιώτη, καταφέρνει να εκδώσει δύο ποιητικές συλλογές, την Crepusculario το 1923 και την Veinte poemas de amor y una canción desesperada το 1924, με την οποία μάλιστα γνωρίζει μια αναπάντεχη αναγνώριση.

Συνεχίζει να γράφει και να εκδίδει συλλογές, οι πωλήσεις των οποίων όμως δεν αρκούν τελικά για να τον συντηρούν. Έτσι προσπαθεί και καταφέρνει να επιτύχει τον διορισμό του στο Διπλωματικό Σώμα. Από το 1927 ως το 1935 υπηρέτησε τη χώρα του ως πρόξενος στη Βιρμανία, στην Κεϋλάνη, στην Ιάβα, στη Σινγκαπούρη, στο Μπουένος Αϊρες, στη Βαρκελώνη και στη Μαδρίτη.

Οι εμπειρίες του από τις εξαθλιωμένες ανθρώπινες μάζες στις χώρες της Ασίας που υπηρέτησε, τα αντιδημοκρατικά καθεστώτα αλλά κυρίως η φιλία του με τον Φεντερίκο Γκαρθία Λόρκα κατά τη διάρκεια της παραμονής του στην Ισπανία (για τον οποίο μάλιστα είπε το θρυλικό «Για το Φεδερίκο συγχωρώ τους Ισπανούς για ότι μας έκαναν») τον οδήγησαν ακόμη πιο κοντά στον κομμουνισμό. Τα έργα του άρχισαν να γίνονται πιο πολιτικοποιημένα, με αποκορύφωμα το θρυλικό Canto General, όπου αποτυπώνονται τα πιστεύω του.  Για τους πολιτικούς του αγώνες και την ιδεολογία του θα διωχθεί επανειλημμένα και θα ζήσει στην εξορία από το 1948 ως το 1952. Μετά το τέλος της δικτατορίας του Βιδέλα επιστρέφει στη Χιλή, διάσημος πια και πλούσιος, καθώς τα ποιήματά του έχουν μεταφραστεί και εκδοθεί σε πολλές ξένες γλώσσες. Γράφει ασταμάτητα, παράλληλα με την πολιτική του δράση. Είκοσι οκτώ βιβλία του θα τυπωθούν από το 1958 ως και το 1974, ένα χρόνο μετά τον θάνατό του. Αρρωστος από καρκίνο πηγαίνει το 1971 στη Στοκχόλμη να παραλάβει το βραβείο Νομπέλ Λογοτεχνίας και επιστρέφει, παρά την άσχημη κατάσταση της υγείας του, για να βοηθήσει στην προεκλογική εκστρατεία του φίλου Σαλβαδόρ Αγέντε (θείος της γνωστής συγγραφέα). Πεθαίνει στις 24 Δεκεμβρίου του 1973, λίγες ημέρες μετά τη δολοφονία του φίλου του από τη στρατιωτική χούντα που τον ανέτρεψε.

Για το έργο του είναι καλύτερα να μιλήσει ο ίδιος: «Εχω για τη ζωή μιαν αντίληψη δραματική και ρομαντική. Ο,τι δεν αγγίζει βαθιά την ευαισθησία μου δεν με ενδιαφέρει. Οσον αφορά την ποίηση, στην πραγματικότητα καταλαβαίνω πολύ λίγα πράγματα. Γι’ αυτό συνεχίζω με τις αναμνήσεις της παιδικής ηλικίας. Ισως απ’ αυτά τα φυτά, τη μοναξιά, τη σκληρή ζωή, βγαίνουν οι μυστικές, αληθινά βαθιές “Ποιητικές Πραμάτειες” που κανείς δεν μπορεί να διαβάσει, γιατί κανείς δεν τις έγραψε. Η ποίηση διδάσκεται βήμα βήμα ανάμεσα στα πράγματα και στις υπάρξεις, χωρίς να τα χωρίσουμε, αλλά ενώνοντάς τα με την ανιδιοτελή απλωσιά της αγάπης».

Ένα όμορφο δείγμα της ερωτικής του ποίησης είναι το εξής:

Quiénes se amaron como nosotros (Soneto XVC)

 Πόσοι αγαπήθηκαν όπως και μεις; Ας ψάξουμε
στις αρχέγονες στάχτες της καμμένης μας καρδιάς
Και ας πέσουν χάμω ένα ένα τα φιλιά μας
ώσπου να αναστηθεί το ερημωμένο άνθος

Ας λατρέψουμε τον έρωτα που στέρεψε ο καρπός του
και κατέβηκε στη γη με βια και όψη

Εγώ και συ είμαστε το φως που αντέχει
της αφθαρσίας το εύθραυστο στάχυ

Τον έρωτα θαμμένο στην κακοκαιριά
σε χιόνι κι άνοιξη, σε φθινόπωρο και λήθη,
κι ας φτάσουμε το φως του νέου σπόρου
μες από την ανοιχτή δροσιά μιας καινούργιας πληγής
όπως ο γερο-έρωτας σιωπηλός πορεύεται
σε μια αιωνιότητα από θαμμένα λόγια

(απόδοση Χ. Κ.)

Πηγές

Διόρθωση και σχόλια: Χρήστος Κωτσακόπουλος

Άδεια Creative Commons
Αυτό το έργο χορηγείται με άδεια Creative Commons Αναφορά Δημιουργού – Μη Εμπορική Χρήση – Παρόμοια Διανομή 3.0 Μη εισαγόμενο .

Advertisements

Almodóvar Β’ : Η ωρίμανση και οι μεγάλες ερμηνεύτριες

Η Marisa Paredes δίνοντας μια από τις μεγαλύτερες ερμηνείες της, στην ταινία "Ψηλά Τακούνια"

Μια δημοτική σύμβουλος εισβάλει στο σπίτι της φίλης της με μια βαλίτσα γεμάτη κοκαΐνη και της ζητά να την κρύψει. Μάλιστα η βαλίτσα αυτή ανήκει σε έναν άγνωστο άνδρα που έτυχε να γνωρίσει έξω από το σπίτι της και πέρασε μαζί του μια νύχτα πάθους… Ξέχασα να αναφέρω πως όλα αυτά έγιναν την ίδια νύχτα που την παράτησε ο άντρας της.

Μια τόσο πρωτότυπη ιστορία, που φυσικά δεν περιορίζεται μόνο σε αυτό το γεγονός, αποτελεί ένα από τα πλέον γνωστότερα έργα του μεγάλου Δασκάλου και έχει αφήσει ιστορία στην κινηματογραφία. Φέρει τον τίτλο «Γυναίκες στα Όρια Νευρικής Κρίσης».

Το έργο αυτό είναι μια  από τις χαρακτηριστικότερες δουλειές του Αλμοδόβαρ στην περίοδο ωρίμανσης της τεχνοτροπίας αλλά και του περιεχομένου των σεναρίων του. Για την ακρίβεια, η περίοδος αυτή θα έλεγα (δεν το βάζω απρόσωπο καθώς είναι καθαρά δική μου γνώμη, διότι δεν υπάρχει επίσημος διαχωρισμός), ξεκινάει με την πρώτη «σοβαρή» και προσεγμένα δουλεμένη ταινία εν ονόματι «Ματαδόρ». Χαρακτηριστικά τούτης της περιόδου είναι, πρώτο και κύριο, ότι εισάγει στα σενάρια του το δράμα και την τραγοκωμωδία, φλερτάροντας στο μεταίχμιο του μεγαλειώδους δράματος και της πεζότερης γελοιότητας . Αυτό είναι και ένα από τις μεγάλες συνεισφορές της Αλμοδοβαρικής κοσμοθεωρίας: Στον κινηματογράφο, όπως και στη ζωή, το τραγικό και το γελοίο, το υψηλό και το πεζό, η λεπτότις αλλά και ο «χονδροειδισμός» αναμειγνύονται  και σχηματίζουν ένα περίεργο αμάλγαμα που δίνει χρώμα και ποιητικότητα στις ζωές των ανθρώπων.

Επιπλέον, αξίζει αναφοράς το γεγονός πως τα έργα του Αλμοδόβαρ δεν είναι ανεξάρτητα, ούτε πηγάζουν από τυχαία εναύσματα  η συγκυρίες, αλλά είναι αποτέλεσμα πολυετών  διεργασιών και μελέτης που αποδεικνύεται από την «διακειμενικότητα» αυτών, τόσο εξωτερική όσο και εσωτερική: Με τον όρο εξωτερική, εννοείται το γεγονός ότι οι ταινίες του Δασκάλου μας παρουσιάζουν μια μεγάλη γκάμα μουσικών, λογοτεχνικών αλλά και γενικότερα καλλιτεχνικών δειγμάτων που σχετίζονται με το θέμα του έργου. Σε κάθε μια από τις ταινίες ανακαλύπτουμε ένα νέο τραγουδιστή, μια νέα εκτέλεση ενός κλασσικού τραγουδιού που σκόρπισε η λήθη και ο χρόνος, ένα πίνακα, ένα βιβλίο που ίσως να αποτέλεσε και την έμπνευση του έργου. Ακόμη και η διακόσμηση του περιβάλλοντος  (πίνακες, σπίτια, τοπία) αποτελούν μια πολύ καλή πρόταση του Αλμοδόβαρ προς το κοινό του. (Δεν θα επεκταθώ σε παραδείγματα για λόγους οικονομίας. Αρκεί κανείς να δει τις ταινίες για να το διαπιστώσει). Όσον αφορά την εσωτερική διακειμενικότητα, θεωρώ εκπληκτικό το γεγονός ότι τα έργα είναι αλληλένδετα θεματικά. Μπορεί κανείς να παρατηρήσει μια φράση, έναν διάλογο, μια απλή αναφορά σε ένα θέμα-ιστορία η οποία αργότερα γίνεται ολόκληρη ταινία (‘Ενα χαρακτηριστικό παράδειγμα βρίσκουμε στην ταινία «Το μυστικό μου λουλούδι» όπου η πρωταγωνίστρια, συγγραφέας ερωτικών μυθιστορημάτων, προτείνει στον εκδότη της ένα προσχέδιο βιβλίου που ετοίμαζε, στο οποίο μια γυναίκα ανακαλύπτει πως η κόρη της έχει σκοτώσει τον πατέρα επειδή εκείνος προσπάθησε να τη βιάσει, και η μάνα κρύβει πτώμα σε ένα ψυγείο για να το ξεφορτωθεί. Μήπως σας θυμίζει μια ταινία, είκοσι χρόνια μετά, που φέρει τον τίτλο «Volver»; Επίσης, η ταινία «Γυναίκες στα Πρόθυρα Νευρικής Κρίσης» ξανακάνει την εμφάνιση της στην ταινία «Ραγισμένες Αγκαλιές»  ως την ταινία που γυρίζουν οι πρωταγωνιστές, ένας σκηνοθέτης και μια ηθοποιός. Στην ταινία «Κακή εκπαίδευση» ένα από τα σενάρια που επεξεργάζεται ο πρωταγωνιστής σχετίζεται με την εξαφάνιση μιας ηλικιωμένης που εμφανίζεται στην κόρη της μέσα από το πορτμπαγκάζ του αυτοκινήτου ολοζώντανη, το οποίο έγινε βασικός άξονας στην ταινία «Volver». Ένα ακόμη παράδειγμα πολύ ενδιαφέρον είναι ή εμφάνιση της Chus Lampeavre στις ταινίες «Μια ζωή ταλαιπωρία» και Το Μυστικό μου Λουλούδι» που ερμηνεύει μια μεσήλικα που μονίμως λέει ότι θέλει να επιστρέψει στο χωριό της. Στην ταινία «Volver» η ίδια ηθοποιός ενσαρκώνει μια ηλικιωμένη πια γιαγιά/θεία που η οικογένεια επισκέπτεται στο χωριό και δεν δέχεται με κανένα τρόπο να την πάρουν στην πόλη!).

Ένα τελευταίο στοιχείο που δεν θα μπορούσαμε να παραλείψουμε, όσον αφορά την αισθητική είναι και τα χρώματα, που τόσο χαρακτηρίζουν τον κινηματογράφο του Αλμοδόβαρ. Τόσο η ισπανική αισθητική όσο και το προσωπικό στυλ του σκηνοθέτη τείνουν στη χρήση έντονων και φωτεινών χρωμάτων που σε πολλές περιπτώσεις προκαλούν εντύπωση ακόμα και στον συνδυασμό τους. Όπως αναφέραμε και πριν, η όλη ιδιοσυγκρασία του Δασκάλου γυρνά γύρω από την εκκεντρικότητα, το μεταίχμιο μεταξύ του υψηλού και του υπερβολικού, αλλά στην περίπτωση αυτή, ακόμη περισσότερο, θέλει να τονίσει την σημασία που έχουν οι αισθήσεις στην αντίληψη του ανθρώπου. Για το λόγω αυτό και όσα προαναφέρθηκαν, πολλοί έχουν επαινέσει τον Ισπανό σκηνοθέτη για το προσωπικό του γούστο και διακόσμηση και τον θεωρούν κορυφαίο στο χώρο του.

Κάνοντας ένα σύντομο πέρασμα από τις βασικές ταινίες που άφησαν εποχή θα ξεκινήσουμε από την πρώτη της περιόδου αυτής, «Ματαδόρ» Η προαναφερθείσα ταινία, μια φροϋδική ιστορία μεταξύ έρωτος και θανάτου, στήνεται με πολύ ποιητικό τρόπο γύρω από το μοτίβο της ταυρομαχίας. (Όπως αναφέρθηκε στο προηγούμενο άρθρο, ο Αλμοδόβαρ σε όλα του τα έργα αντιπαραθέτει το καθαρά ισπανικό στοιχείο σε αρμονία με το ξενόφερτο, το σύγχρονο και το εκκεντρικό.) Άλλες ταινίες ιδιαίτερου ενδιαφέροντος της εποχής είναι το «Νόμο του Πόθου» (όπου για πρώτη φορά γίνεται αναφορά στην ομοφυλοφιλία με τόσο άμεσο τρόπο), τα «Ψηλά Τακούνια»  (η τραγική ιστορία κόρης και μάνας που το πεπρωμένο και οι άνδρες τις χωρίζουν αλλά και τις ενώνουν παράλληλα), «Το Μυστικό μου Λουλούδι» (ένα από τα αριστουργήματα του κατά τη γνώμη μου, μια γυναίκα στα όρια του παραλογισμού για έναν έρωτα προσπαθεί να ορθοποδήσει και να βρει τη θέση της στην κοινωνία αλλά και στη ζωή) και φυσικά η «Καυτή Σάρκα» (μία ταινία αφιερωμένη στον έρωτα κάθε είδους, ξαφνικό, παράνομο, πλατωνικό, σαρκικό κτλπ). Στο ενδιάμεσο, μεσολαβούν και άλλοι τίτλοι μικρότερης σημασίας. Το νήμα όμως που διαπερνά και δίνει μια συνοχή στο έργο του μεγάλου σκηνοθέτη, πέραν από τα πρωτότυπα μοτίβα και ιστορίες, είναι ο ανθρωπιστικός χαρακτήρας που διέπει αυτά τα έργα. Το πάθος, ο πόθος, ο έρωτας, ο θάνατος και η τρέλα, για πρώτη φορά απομυθοποιούνται, παίρνουν τα μεγέθη και την ένταση του κάθε χαρακτήρα, και στο τέλος, ο Αλμοδόβαρ καταφέρνει να μας πείσει ότι δεν μιλάμε για κάτι το κατακριτέο ή το δακτυλοδεικτούμενο, αλλά ένα κομμάτι μιας πραγματικότητας που όλοι ζούμε απλά δεν τολμάμε να το εξωτερικεύσουμε.

Για να κλείσουμε και με αυτήν την εποχή, ένα πολύ βασικό χαρακτηριστικό αλλά και μεγαλείο που αποκτά ο κινηματογράφος του Αλμοδόβαρ, καθώς το προδίδει και ο τίτλος είναι οι μεγάλοι ερμηνευτές: Ηθοποιοί αλλά και τραγουδιστές.

Τα έργα αυτά, με πρώτο να παρελαύνει το «Ματαδόρ», περιέχουν μερικούς από τους μεγαλύτερους καλλιτέχνες παγκοσμίως: Η Μίνα, η μεγαλύτερη καλλιτέχνης που έβγαλε η Ιταλία μέχρι σήμερα, τραγουδά στα ισπανικά τον τίτλο «Espérame en el cielo». Η Luz Casal, έρχεται λίγα χρόνια αργότερα να κάνει την εμφάνιση και ταυτόχρονα την αποθέωση της στο στερέωμα της ισπανικής μουσικής τραγουδώντας τους πασίγνωστους τίτλους «Piensa en mí» και «Un año de amor». Αργότερα, στην ταινία «Το μυστικό μου λουλούδι» κάνει την πρώτη του μεγάλη εμφάνιση ο γνωστός χορευτής φλαμένκο Joaquín Cortés. Ένα κόμη μεγάλο αστέρι που έφερε στο φως μετά από δεκαετίες αφάνειας και παρακμής είναι η μεγάλη Chavela Vargas που ερμήνευσε για τον σκηνοθέτη, σε διαφορετικές περιστάσεις τα τραγούδια «Luz de luna» και το «Somos». Και φυσικά τα φωτεινά αστέρια στον Αλμοδοβαρικό ουρανό αποτελούν οι μεγάλες ερμηνεύτριες και ερμηνευτές που έδωσαν σάρκα και οστά στα έργα του. Η Marisa Paredes, η Carmen Maura, η Victoria Abril, Antonio Banderas, Rossy de Palma, είναι μερικοί από τους μεγάλους καλλιτέχνες που πολύ αργότερα κατέκτησαν την κορυφή του ισπανικού και διεθνούς κινηματογράφου. Ο κάθε ένας από αυτούς, αλλά και από εκείνους που δεν αναφέρω, ενέπνευσαν και ενσάρκωσαν τους ρόλους και τους χαρακτήρες του Δασκάλου με τέτοιο τρόπο που η αναγνώριση τους υπήρξε άμεση. Μάλιστα η Marisa Paredes έφτασε να γίνει και Διευθύντρια της Ισπανικής Ακαδημίας Κινηματογράφου και σήμερα να θεωρείται η μεγαλύτερη ηθοποιός που είχε η χώρα.

Με αυτά, λοιπόν, τα λίγα (που λέει ο λόγος) λόγια κλείνουμε και την δεύτερη περίοδο του έργου του μεγάλου σκηνοθέτη. Στο επόμενο και τελευταίο άρθρο θα δούμε την πορεία του μέχρι και σήμερα.

Χ.Κ.

Άδεια Creative Commons
Αυτό το έργο χορηγείται με άδεια Creative Commons Αναφορά Δημιουργού – Μη Εμπορική Χρήση – Παρόμοια Διανομή 3.0 Μη εισαγόμενο .

Almodóvar Α’: Ο άνθρωπος & Τα πρώτα του βήματα

Σκηνή από τη νέα ταινία "Το Δέρμα που Κατοικώ", με πρωταγωνιστές τους Antonio Banderas και Elena Anaya

Σε μια γωνιά της Μάντσα, της οποίας το όνομα να θυμηθώ δεν θέλω, γεννήθηκε κάπου στα μέσα του αιώνα ένα ακόμη μεγάλο αστέρι του Ισπανικού πολιτισμού που έμελλε να σημαδέψει, όχι μόνο τον κινηματογράφο, αλλά και όλες τις άλλες τέχνες της Ισπανίας των τελευταίων δεκαετιών του 20 αιώνα. Σκηνοθέτης, σεναριογράφος, ηθοποιός και πάνω από όλα «τέρας» μορφώσεως και ήθους. Τιμήθηκε με τις μεγαλύτερες διακρίσεις όπως Όσκαρ, Γκόγια, Φοίνικες κτλπ όπως επίσης κατέχει τίτλους Επίτιμου Διδάκτορος του Πανεπιστημίου του Χάρβαντ και είναι μέλος της Γαλλικής Ακαδημίας τεχνών και γραμμάτων.

Γεννημένος σε μια εποχή δύσκολη για τα ελεύθερα πνεύματα, και σε μια περιοχή της Ισπανίας όπου ο φρανκισμός επισκίαζε κάθε τι το οποίο δεν ακολουθούσε το τρίπτυχο «Οικογένεια, Καθολικισμός, και Φολκλόρ», o μικρός  Pedro Almodóvar Caballero φοίτησε σε ένα καθολικό σχολείο της γενέτειρας του το οποίο επρόκειτο να τον σημαδέψει περισσότερο απ’ ότι και ο ίδιος θα περίμενε. Σε ένα παραδοσιακό περίγυρο που αποτελείτο κυρίως από γυναίκες, μαζί με τις δυσκολίες που πέρασε αποτέλεσαν και έμπνευση για την αυτοβιογραφική του ταινία «Κακή εκπαίδευση» ή το αριστούργημα του «Γύρνα Πίσω». Στα δεκαέξι του χρόνια μεταφέρθηκε με τη μητέρα του, άνθρωπο που αποτέλεσε μεγάλη έμπνευση για το μετέπειτα έργο του, στην ισπανική πρωτεύουσα όπου ασχολήθηκε με δουλειές του ποδαριού, καθώς το καθεστώς του Φράνκο δεν επέτρεπε την άνθηση του κινηματογράφου. Εκεί, γνώρισε ανθρώπους της δικιάς του ιδιοσυγκρασίας, ανθρώπους που ήξεραν ότι η κατάσταση αυτή δεν θα κρατούσε για πολύ ακόμη. Αυτοί αποτέλεσαν και τους πρωτεργάτες της λεγόμενης «Movida Madrileña».

Το κίνημα αυτό, από το οποίο ο ίδιος επηρεάστηκε αλλά και επηρέασε, ξέσπασε στα τέλη της δεκαετίας του 70, μετά το θάνατο του δικτάτορα και την μεταβατική περίοδο της Ισπανικής μεταπολίτευσης. Η καταπίεση που είχε προκαλέσει ο ισπανικός εμφύλιος (1936-39) κατασπαράζοντας τη χώρα και πνίγοντας το αίσθημα των Ισπανών στον φόβο και την καχυποψία, είχε ως αποτέλεσμα, μετά το πέρας του καθεστώτος, το ξέσπασμα των ανήσυχων πνευμάτων, το άνοιγμα της χώρας και της κοινωνίας σε νέες ιδέες και αισθητική, καθώς και τη δημιουργία νέων τρόπων έκφρασης. Αναδύθηκαν, λοιπόν, τότε τα «κωλόπαιδα» της εποχής όπου σήμερα αποτελούν τα μεγαλύτερα ονόματα της ισπανικής τέχνης: Luz Casal, Joaquín Sabina, Los Secretos, Ana Belén κτλ.

Καρποί και γόνοι της εποχής εκείνης αποτέλεσαν και η πρώτες ταινίες του μεγάλου σκηνοθέτη, όπως «Η Πέπη, η Λούση, η Μπομ και τ’ άλλα Κορίτσια», «Αμαρτωλές Καλόγριες», «Λαβύρινθος του Πάθους», «Μια Ζωή Ταλαιπωρία». Αυτές αποτελούν την πρώτη περίοδο της καλλιτεχνική του δραστηριότητας η οποία χαρακτηρίζεται, εκατό τοις εκατό, από τα ιδιαίτερα στοιχεία του Κινήματος της Μαδρίτης. Ιδεολογικά, βλέπουμε τους πρωταγωνιστές να επιδίδονται στις πιο ακραίες ελευθεριακές πράξεις και συμπεριφορές, τα πιο ακραία και ριζοσπαστικά στοιχεία μιας κοινωνίας, που αρχικά κρυβόταν από τον εαυτό της, να βγάζουν προς τα έξω τις πιο «αμαρτωλές», πιο  βαθιές και πιο ανισόρροπες σκέψεις και αντιδράσεις. Βλέπουμε ανθρώπους να αυνανίζονται απροκάλυπτα και δημοσίως, γυναίκες που πάνω στην έξαρση των ναρκωτικών και του αλκοόλ να κάνουν έρωτα με τους πιο περίεργους και ανορθόδοξους τρόπους, σε τέτοιο σημείο όπου ακόμη και τα πιο φιλελεύθερα μυαλά της εποχής μας να σοκάρονται η να τους προκαλούν απέχθεια πολλές από τις σκηνές αυτές. Επίσης παρατηρούμε τις κοινωνικές συμπεριφορές των ανθρώπων, οδηγημένους στα άκρα, να εκφράζονται με τον πιο παράδοξο τρόπο, όπως βιασμοί κατά τους οποίους το θύμα να το παίρνει ο ύπνος κτλ (αυτό το στοιχείο το συναντούμε και σε μεταγενέστερα έργα.) Ακόμη και η αισθητική των έργων αυτών, αν και σκιαγραφώντας τα βασικά στοιχεία του Αλμοδοβαρικού γούστου, κάποιες φορές καταλήγει να είναι «αντιαισθητική» στα μάτια του θεατή. Επιπλέον, βλέπουμε για πρώτη φορά στην ιστορία της ισπανικής τέχνης να εισβάλλουν ξενόφερτα στοιχεία όπως το Punk, Artistic Kitsch, οι Trans και οι Drag Queen, και φυσικά όλα αυτές οι θεματικές να συνδυάζονται άλλοτε αρμονικά με την παραδοσιακή ισπανική αισθητική, και άλλοτε λιγότερο (και κάποιες φορές βέβαια να έρχονται σε απόλυτη σύγκρουση).

Δεν είναι όμως να απορεί κανείς, και πολύ λιγότερο να κατηγορεί τα έργα αυτά για την υπερβολική τους επιδειξιμανία . Είναι, θα τολμούσε κανείς να πει, μια φυσιολογική αντίδραση μιας κοινωνίας που προσπαθεί να πετάξει από επάνω της την καταπίεση και τις προκαταλήψεις οκτώ αιώνων Ιεράς εξέτασης, τριών χρόνων φρικτού εμφυλίου (που σκότωσε το Λόρκα και εξόρισε τον Αλμπέρτι), και τέλος τεσσάρων δεκαετιών φόβου και καχυποψίας προς κάθε τι το καινοτόμο ή και απλώς διαφορετικό. Για τον ίδιο λόγο και ο σεναριογράφος-σκηνοθέτης έχει την πρόθεση περισσότερο να «σοκάρει», να σείσει και τέλος να γκρεμίσει τα κοινωνικά θεμέλια ενός λαού, τόσο παραδοσιακού όσο είναι οι Ισπανοί, παρά να διδάξει ή να ψυχαγωγήσει. Στα έργα του αυτά βλέπουμε την ανθρώπινη ανάγκη για επικοινωνία, την εξωτερίκευση του συναισθήματος και του πόθου δίχως ταμπού και εγκράτεια. Προσωπικά, πιστεύω ότι το βασικό χαρακτηριστικό του μεγάλου καλλιτέχνη είναι αυτή του η τάση να σκιαγραφεί μέσα από τα έργα του και να μελετά την ανθρώπινη φύση σε όλες της τις εκφάνσεις με βασικό άξονα τους πιο βαθείς πόθους και τα πιο καταχωνιασμένα πάθη της. Στα έργα του αυτά, όπως και στα επόμενα, δεν προσπαθεί να δικαιολογήσει τις ακραίες αυτές συμπεριφορές ή αντιδράσεις, αλλά, σαν απλώς παρατηρητής μας τα περνάει ως μια κρυμμένη πτυχή της ισπανικής πραγματικότητας. Όπως θα δούμε σε επόμενο άρθρο, σε ένα μεταγενέστερο επίπεδο μπαίνει στην ψυχολογία των χαρακτήρων του, τους ζει, και τους κατανοεί.

Για πρώτη φορά, λοιπόν, η Ισπανία κάθεται στο ντιβάνι του ψυχολόγου και βγάζει ό,τι πιο σκοτεινό και απεχθές κρύβει μέσα της, για να βρει τον εαυτό της και να ισορροπήσει μέσα από αυτήν την διαδικασία και να βρει τον πραγματικό της εαυτό. Αυτή, λοιπόν η πρώτη περίοδος είναι που σφυρηλάτησε την μετέπειτα πορεία του Αλμοδόβαρ.

 Χ.Κ.

Άδεια Creative Commons
Αυτό το έργο χορηγείται με άδεια Creative Commons Αναφορά Δημιουργού – Μη Εμπορική Χρήση – Παρόμοια Διανομή 3.0 Μη εισαγόμενο .

Περί κοινωνικών ζώων…

Όπως είναι γνωστό, ο άνθρωπος δεν έχει αλλάξει ριζικά κατά το ρουν της ιστορίας, παρά μονάχα εξελίσσεται μαζί με το περιβάλλον και τα ερεθίσματα του. Οι άνθρωποι πάντα είχαν και θα έχουν τις ίδιες ανάγκες, φόβους, φιλοδοξίες και το μόνο που μεταμορφώνεται στην ουσία είναι τα σκηνικά και η αισθητική.

Το ίδιο ερωτευόντουσαν οι νέοι του 15 αιώνα ξαπλωμένοι στο δροσερό γρασίδι, τραγουδώντας τους έρωτες τους στα άνθη και τα δέντρα. Το ίδιο και ο ρομανικός ποιητής που απόμερα, στη μέση ενός κοιμητηρίου, αναπολούσε έρωτες που σκόρπισε ο χρόνος σαν φύλλα το φθινόπωρο. Το ίδιο και ο νεαρός με τα «all star», το φούτερ και το κινητό στο χέρι περιμένοντας ένα μήνυμα από την κοπέλα του στο facebook… Και τούτη είναι η όμορφη πλευρά της ζωής.

Εκεί όπου τα πράγματα σκουραίνουν είναι στην πολιτική. Δεν είναι ανάγκη να αναφέρω τα γεγονότα καθώς όλοι μας τα γνωρίζουμε, αρκεί μονάχα να ρίξουμε ένα βλέμμα το εξώφυλλο μιας εφημερίδας με τη σημερινή ημερομηνία… Όλο νούμερα, υπολογισμοί, δημοσκοπήσεις, προβλέψεις κι αναλύσεις. Και μολαταύτα τα ίδια καλείται να αντιμετωπίσει η ανθρωπότητα με ακρίβεια καρμπόν…  Πόσες φορές ακόμα πρέπει να κάνουμε το ίδιο λάθος για να συλλογιστούμε και να αποφύγουμε τις επαναλήψεις του παρελθόντος; Πόσο ακόμη θα παίζουμε το παιχνίδι του «ο θάνατος σου, η ζωή μου»; Πόσο πρέπει πια να υποφέρει τούτος ο έρμος τόπος για να μπορέσει να σηκώσει το κεφάλι και με τα μάτια ορθάνοιχτα να αντικρίσει ένα ηλιόλουστο αύριο; Σίγουρα, όπως λέει και ο ποιητής, «για να γυρίσει ο ήλιος θέλει δουλειά πολλή». Ναι, συμφωνώ, αλλά για να γυρίσει ο ήλιος, κυρ Οδυσσέα, πρέπει πρώτα να τον δούμε… Δεν σκοπεύω να μιλήσω για Πολιτική, αλλά για «Κοινωνική»….  τίποτα πιότερο από τροφή για σκέψη.

Και για να μην παραπονεθεί κανείς για το τι σχέση έχουν όλα αυτά με το ιστολόγιο τούτο, σας παραθέτω το εξής:

«Μου φαίνεται αξιοθαύμαστη η μοντέρνα κοινωνία, η τέλεια πολιτική της, η θαυμάσια βιομηχανία της, η θεοσεβούμενη κερδοσκοπία της, η ελκυστική της πολυτέλεια, η ανθοστόλιστη ρητορεία της, η οικονομική της ευρεσιτεχνία, τα χρυσοστόλιστα όνειρα της, μα εξακολουθώ να ζηλεύω εκείνους που, σαν το Δάντη, μπορούν να αντικρίσουν τα άστρα καθώς τα «κοινωνικά ζώα» καταβροχθίζονται στο σκοτάδι.»

Eça de Queiroz (1845-1900)

Άδεια Creative Commons
Αυτό το έργο χορηγείται με άδεια Creative Commons Αναφορά Δημιουργού – Μη Εμπορική Χρήση – Παρόμοια Διανομή 3.0 Μη εισαγόμενο .

Miguel Torga – Algarve

Παραδοσιακό σπίτι του Αλγκάρβε

Αλγκάρβε

Της θάλασσας μυστήριο
Του ηλίου θαύμα
Και η χάρη του τοπίου
Στο καλούπι των ματιών μου.
[…]
Ο γη μου αγαπημένη!
Της φύσεως ευλογία
Από αγνότητα ασπρισμένη
Φωτοστόλιστη, καθάρια
Αλγκάρβε.
Των αισθήσεων ελευθερία
[…]

(Ελεύθερη απόδοση)

Χ.Κ.

Άδεια Creative Commons
Αυτό το έργο χορηγείται με άδεια Creative Commons Αναφορά Δημιουργού – Μη Εμπορική Χρήση – Παρόμοια Διανομή 3.0 Μη εισαγόμενο .

As Palavras – Eugénio de Andrade

Eugénio de Andrade (1923-2005)

Oι Λέξεις

Είναι σαν το γυαλί
οι λέξεις.
Κάποιες, μια μαχαιριά,
μια πυρκαγιά.
Κι άλλες,
μονάχα μια δροσοσταλιά.

Έρχονται κρυφά, γεμάτες μνήμες.
Πλέουν δισταχτικά,
σαν τα πλοία ή τα φιλιά
τις θάλασσες ταράσσουν.

Ανελέητες, αθώες
ανάλαφρες.
Κεντημένες είναι από φως
κι η ίδια η νύχτα είναι.
Ακόμη κι ωχρές
ανθισμένους παραδείσους μας θυμίζουν.

Ποιος τις αφουγκράζεται; Ποιος
έτσι τις συλλέγει,
βάναυσες, μηδαμινές,
μες στους αγνούς κοχλίες;

(Ελεύθερη απόδοση)

Χ.Κ.

Άδεια Creative Commons
Αυτό το έργο χορηγείται με άδεια Creative Commons Αναφορά Δημιουργού – Μη Εμπορική Χρήση – Παρόμοια Διανομή 3.0 Μη εισαγόμενο .

Maria-Mercé Marçal – Cançó del bes sense port

Maria-Mercé Marçal (1952-1998)

Ἀνθη σέρνει το νερό αιώνια
στη μελαμψή της νύχτας την καρδιά
λευκή μπουγάδα αλατιά
μες των καημών της τα μπαλκώνια.

Εσύ και εγώ
και ένα φιλί δίχως φωλιά
ωσἀν πλεξούδα του ερέβους […]

María-Mercé Marçal

(Ελεύθερη απόδοση του αποσπάσματος)
Χ.Κ.

Άδεια Creative Commons
Αυτό το έργο χορηγείται με άδεια Creative Commons Αναφορά Δημιουργού – Μη Εμπορική Χρήση – Παρόμοια Διανομή 3.0 Μη εισαγόμενο .